HIS, LIS i EDM – kłopoty, realia i krótki przegląd

Cyfryzacja szpitali w Polsce to proces nieunikniony, ale też trudny i wielowymiarowy. Systemy klasy HIS (Hospital Information System), LIS (Laboratory Information System) oraz EDM (Elektroniczna Dokumentacja Medyczna) miały uprościć pracę personelu, poprawić jakość danych i bezpieczeństwo pacjentów. W praktyce jednak często stają się źródłem frustracji, ryzyk projektowych i napięć organizacyjnych.

Poniżej przedstawiamy najczęstsze problemy i wyzwania, z jakimi mierzą się dziś szpitale.

1. HIS – „kręgosłup” szpitala, który boli najbardziej

System HIS to centralny element ekosystemu IT w szpitalu – obsługuje:

• ruch pacjentów,
• rozliczenia z NFZ,
• dokumentację kliniczną,
• integracje z innymi systemami.

Najczęstsze problemy:

• Monolityczne, przestarzałe architektury – trudne w rozbudowie i integracji.
• Uzależnienie od jednego dostawcy (vendor lock-in) – zmiana systemu to często projekt „atomowy”.
• Niska ergonomia – interfejsy projektowane bardziej pod rozliczenia niż pod lekarzy i pielęgniarki.
• Brak elastyczności procesowej – system wymusza „swoją logikę”, zamiast wspierać realną organizację pracy oddziałów.

Efekt? HIS zamiast pomagać, bywa postrzegany jako narzędzie administracyjne, a nie kliniczne.

2. LIS – szybkie laboratorium, wolna integracja

Laboratoria w wielu szpitalach są dziś dobrze zinformatyzowane lokalnie, ale oderwane systemowo od reszty placówki.

Typowe wyzwania:

• Problemy z integracją z HIS i EDM (różne standardy, pół-integracje, ręczne obejścia).
• Opóźnienia w przekazywaniu wyników – szczególnie w trybie dyżurowym.
• Niejednolite słowniki badań i kodowanie (LOINC, ICD-9, lokalne kody).
• Brak pełnej automatyzacji ścieżki: zlecenie → wykonanie → wynik → EDM.

W praktyce LIS bywa sprawny „u siebie”, ale słabo osadzony w całościowym procesie leczenia pacjenta.

3. EDM – obowiązek prawny kontra realna użyteczność

EDM miała być cyfrowym odpowiednikiem historii choroby – spójnym, czytelnym i bezpiecznym. Dla wielu placówek stała się jednak przede wszystkim projektem compliance.

Najczęstsze kłopoty:

• Skupienie na spełnieniu minimum wymagań prawnych, a nie na użyteczności klinicznej.
• Nadmierna liczba formularzy i kliknięć – dokumentowanie zamiast leczenia.
• Problemy z podpisami elektronicznymi i autoryzacją (czas, sprzęt, dostępność).
• Rozbieżności między EDM lokalną a dokumentacją raportowaną do systemów centralnych.

Efekt: personel często traktuje EDM jako obowiązek biurokratyczny, a nie realne wsparcie pracy.

4. Integracja – największy, niedoszacowany problem

Najpoważniejsze trudności nie leżą w samych systemach, lecz pomiędzy nimi.

• brak spójnej architektury integracyjnej,
• integracje „punkt-punkt” zamiast platform integracyjnych,
• różne modele danych i brak ich harmonizacji,
• ograniczone API lub integracje „tylko do odczytu”.

W konsekwencji:

• dane są dublowane,
• pojawiają się niespójności kliniczne i rozliczeniowe,
• personel pracuje równolegle w kilku systemach.

5. Ludzie i organizacja – czynnik często pomijany

Cyfryzacja szpitala to zmiana organizacyjna, nie tylko technologiczna.

Najczęstsze błędy:

• brak realnego udziału lekarzy i pielęgniarek w projektowaniu rozwiązań,
• niedoszacowane szkolenia,
• brak ról typu clinical IT liaison,
• wdrożenia „na termin”, a nie „na gotowość organizacji”.

System może być technicznie poprawny, a mimo to odrzucony przez użytkowników.

6. Cyberbezpieczeństwo i ciągłość działania

Nowoczesne HIS/LIS/EDM to:

• systemy krytyczne,
• dane wrażliwe,
• wysoka dostępność 24/7.

A jednocześnie:

• stare serwery,
• brak segmentacji sieci,
• słabe procedury backupu i DR,
• niedojrzałe SZBI.

Atak ransomware lub awaria infrastruktury może dziś zatrzymać szpital, a nie tylko system IT.

Cyfryzacja szpitali nie polega już na pytaniu „czy?”, lecz „jak mądrze?”.

Kluczowe wnioski:

• HIS, LIS i EDM muszą być projektowane jako jeden ekosystem,
• integracja i architektura danych są ważniejsze niż liczba funkcji,
• użyteczność kliniczna powinna być równie ważna jak zgodność z przepisami,
• bez zaangażowania ludzi i bezpieczeństwa – nawet najlepszy system zawiedzie.

Dojrzała cyfryzacja ochrony zdrowia to proces, a nie jednorazowe wdrożenie.